Bydd yr adroddiad a’i ganfyddiadau, y cytunwyd eu bod yn un o’r pethau y gellid eu cyflawni yng nghynllun Hyb ACE Cymru gyda Llywodraeth Cymru ar gyfer 2024/25, yn helpu’n uniongyrchol i roi Fframwaith Ymarfer Cymru sy’n Ystyriol o Drawma ar waith. Mae’r Fframwaith, a gyhoeddwyd yn 2022, yn nodi pum egwyddor sylfaenol ar gyfer dull sy’n ystyriol o drawma yng Nghymru, gan gynnwys ymrwymiad i fod yn gynhwysol tuag at brofiadau o adfyd a thrawma yn ein holl gymunedau. Mae’r adroddiad yn cyfrannu at gorff sefydledig o waith a gomisiynwyd gan Hyb ACE Cymru i ategu’r ymrwymiad hwn. Mae’r casgliad o astudiaethau’n ystyried sut mae plant a phobl ifanc sydd wrthi’n symud yn eu mamwlad, yn ystod y daith fudo ac yng Nghymru, yn profi adfyd a thrawma.
Y ffocws yw’r nifer o briodoleddau cadarnhaol y mae plant a phobl ifanc yn eu dangos i oresgyn effaith eu profiadau ar lesiant meddyliol a chorfforol; a nodi’r gefnogaeth yn canolbwyntio ar y person sydd ei hangen ar gyfer gwell canlyniadau iechyd a gwell canlyniadau cymdeithasol. Mae’r adroddiad hefyd yn sôn yn uniongyrchol am ofyniad Gweithdrefnau Diogelu Cymru i ganolbwyntio ar y plentyn a sicrhau bod lleisiau pobl ifanc yn cael eu clywed.
Mae Cymru yn cymryd y cam nesaf yn ei chenhadaeth i greu system cyfiawnder troseddol wirioneddol wrth-hiliol, gyda gwaith ymchwil newydd ei gomisiynu yn amlinellu'r realiti a wynebir gan fenywod, plant a phobl ifanc o gefndiroedd ethnig amrywiol ac yn nodi argymhellion ymarferol ar gyfer newid.
Mae'r canfyddiadau, a gyhoeddir yn y Racial Disparity in Pre-Court Diversion Report, yn tynnu sylw at sawl ffactor sy'n cyfrannu at dangynrychiolaeth pobl ethnig leiafrifol sy'n cael Datrysiadau y Tu Allan i'r Llys, sy'n golygu y gallent fynd ymlaen i gael dedfrydau llymach. Gwnaed y gwaith ymchwil gan Mark Jones, Cyfarwyddwr yn Higher Plain ac Athro Anrhydeddus / Gwadd ym Mhrifysgol Abertawe a Phrifysgol De Cymru ac mae'n datgelu achosion posibl gwahaniaethau ar sail hil wth ddefnyddio'r system cyfiawnder troseddol, megis diffyg ymddiriedaeth yn y system cyfiawnder a'r angen am wasanaethau sy'n fwy cymwys yn ddiwylliannol. Mae hefyd yn galw am gyflwyno model o ymarfer gwrth-hiliol sy'n ystyriol o drawma ac y cytunwyd arno'n genedlaethol ledled Cymru. Mae'r adroddiad, sy'n rhoi argymhellion ar sut y gall asiantaethau cyfiawnder troseddol weithio i gynyddu cyfran y bobl ethnig leiafrifol sy'n manteisio ar gyfleoedd dargyfeirio, yn adeiladu ar Gynllun Gweithredu Gwrth-hiliaeth Cyfiawnder Troseddol i Gymru (2022), sydd i gyd yn rhan o ymdrech drawslywodraethol ehangach i greu Cymru Wrth-hiliol erbyn 2030.
Nod y dulliau gweithredu newydd hyn yw lleihau effaith a thrawma cael eich arestio, hyrwyddo cyfiawnder adferol a helpu unigolion i wneud dewisiadau bywyd cadarnhaol mewn perthynas ag addysg, cyflogaeth a llesiant.
Cafodd ymgyrch flaenllaw Hyb ACE Cymru — #AmseriFodynGaredig — ei lansio yn 2019 gyda’r nod o hyrwyddo caredigrwydd a datblygu “Cymru sy’n ymwybodol o ACE” trwy annog dealltwriaeth a thrugaredd tuag at bobl sydd wedi eu heffeithio gan Brofiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod (ACE).
Sawl blwyddyn yn ddiweddarach, mae Hyb ACE Cymru bellach yn cyd-arwain gwaith gyda phobl a sefydliadau ledled Cymru i greu cenedl sy’n ystyriol o drawma. Er mwyn helpu i gyflawni’r nod yma o Gymru sy’n ystyriol o drawma, mae’r rhan yma o’r ymgyrch yn adeiladu ar lwyddiant blynyddoedd blaenorol trwy greu hysbyseb deledu llawn emosiwn sy’n annog creu cymdeithas fwy caredig fel bod pawb yn teimlo eu bod yn cael eu cefnogi i ffynnu.
Ydych chi'n Gweld Fy Nhrawma? Comisiynwyd 'Realiti Bywyd Unigolion Ethnig Leiafrifol' gan Hyb ACE Cymru i gefnogi'r ymrwymiad a wnaed yn y Cynllun Gweithredu Gwrth-hiliaeth Cyfiawnder Troseddol i Gymru, sef datblygu offer ac adnoddau i gefnogi sefydliadau a phobl yng Nghymru i fod yn gynhwysol o ran trawma hiliol wrth weithredu'r pecyn cymorth sefydliadol sy'n ystyriol o drawma ac ACE. Mae'r adroddiad pwerus hwn yn dogfennu realiti bob dydd unigolion ethnig leiafrifol yng Nghymru o brofiadau trawmatig mewn mannau cyhoeddus, addysg, mynediad at wasanaethau, a mynd ati i fyw eu bywydau bob dydd, sy'n achosi niwed a gofid. Bydd yn llywio'n uniongyrchol y gwaith o gyflawni ymrwymiadau Cymru wrth-hiliol erbyn 2030, ac i Gymru ddod yn genedl sy'n ystyriol o drawma ac sy'n gynhwysol o ran profiadau pobl yn ein holl gymunedau. Rydym yn hynod ddiolchgar i Selima Bahadur, Dr Shela Khan a phawb yn Nhîm Cymorth Lleiafrifoedd Ethnig ac Ieuenctid (EYST) Cymru sydd wedi helpu i gyflawni'r gwaith hanfodol hwn, a gobeithiwn y bydd yn dod â chamau gweithredu go iawn i atal trawma hiliol a sicrhau cefnogaeth briodol i'r rhai sy'n ei brofi sy'n diwallu eu hanghenion.
Mae’r astudiaeth achos hon yn tynnu sylw at y dull a gymerwyd gan ysgol gynradd ac uwchradd yng Nghymru tuag at ddod yn ysgolion sy’n ystyriol o drawma ac ACE. Mae pob ysgol wedi cychwyn ar ei thaith ei hun ac wedi defnyddio Pecyn Cymorth Hyb ACE Cymru ar gyfer Sefydliadau sy’n Ystyriol o Drawma ac ACE (TrACE) i fyfyrio ar eu cynnydd hyd yn hyn, a dysgu ohono.
Mae'r gwerthusiad annibynnol hwn a gynhaliwyd gan MEL Research, yn rhoi mewnwelediadau allweddol wrth weithredu Pecyn Cymorth TrACE.
Mae'r Adroddiad Cryno yn tynnu sylw at y cyd-destunau sy'n galluogi rhoi Pecyn Cymorth TrACE ar waith yn llwyddiannus mewn sefydliadau ac mae'r Astudiaethau Achos yn rhoi enghreifftiau bywyd go iawn o ymarfer sy'n ystyriol o drawma ac ACE.
Mae menter newydd yn defnyddio straeon digidol i ystyried a rhannu profiadau byw’r rheini sydd wedi mudo dan orfod ac sydd bellach yn byw yng Nghymru. Dan arweiniad academyddion o Brifysgol Aberystwyth, mae’r prosiect Llwybr Cymreig at Heddwch wedi lansio ei stori ddigidol gyntaf i nodi Diwrnod Ffoaduriaid y Byd - 20 Mehefin 2025.
Mae’r adroddiad sbotolau hwn yn amlygu gwaith gwych Gwasanaeth Cyffuriau ac Alcohol Gwent (GDAS) wrth weithredu’r Pecyn Cymorth Sefydliadol sy’n ystyriol o Drawma a Phrofiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod (TrACE). Fel sefydliad consortiwm, mae GDAS yn darparu cymorth defnyddio sylweddau ledled Gwent ac mae'r sylw hwn yn amlygu'r daith hon; mae’r adroddiad yn canolbwyntio ar eu gweledigaeth, eu hymagwedd at wreiddio Pecyn Cymorth sefydliadol gwybodus TrACE a sut mae'r Pecyn Cymorth wedi eu cynorthwyo i wneud newidiadau cadarnhaol yn eu hymrwymiad i ddod yn sefydliad gwybodus TrACE.
Mae GDAS wedi ymrwymo i ddefnyddio lens sy’n seiliedig ar drawma ym mhob maes o’u gwaith a gellir defnyddio’r sbotolau hwn fel adnodd defnyddiol i bob sefydliad sy’n cychwyn ar eu taith TrACE.
Mae'r astudiaeth hon yn ymchwilio i'r anghenion gofal iechyd, y rhwystrau rhag cael mynediad, a rôl anghenion iechyd heb eu diwallu ar gyfer menywod yn y system gyfiawnder troseddol, neu’r menywod hynny sydd mewn perygl o fod ynghlwm â hi. Mae'r ymchwil yn canolbwyntio ar brofiadau uniongyrchol menywod yng Ngogledd Cymru, cyn iddynt fod ynghlwm â'r system gyfiawnder troseddol mewn perthynas â'u hanghenion iechyd sylfaenol (iechyd meddwl a chorfforol), gan ddefnyddio dulliau cymysg gan gynnwys grwpiau ffocws, holiaduron a chyfweliadau.
Mae argymhellion yr adroddiad yn canolbwyntio ar fynd i'r afael â rhwystrau rhag cael mynediad i ofal iechyd, blaenoriaethu ymyrraeth gynnar a gofal iechyd ataliol, gweithredu meysydd sy'n seiliedig ar drawma ac sy'n benodol i rywedd, ehangu ac integreiddio gwasanaethau yn y gymuned, symleiddio a gwella llwybrau gwasanaeth a hyrwyddo casglu data ac ymchwil pellach yn y maes hwn i lenwi’r bylchau presennol mewn gwybodaeth a dealltwriaeth yn y maes hwn.
Bwriad y canllawiau hyn yw cefnogi sefydliadau sy’n gweithredu Pecyn Cymorth TrACE. Bydd yn eu helpu i sicrhau eu bod yn ystyried pob agwedd ar eu hamgylchedd ffisegol a chymdeithasol a’r effaith y gall ei chael ar staff, defnyddwyr gwasanaethau a phawb arall sy’n ymwneud â’r sefydliad. Mae'n berthnasol i bawb sy'n ceisio gwneud amgylcheddau ffisegol ei sefydliad yn fwy ystyriol o TrACE. Mae'n ceisio dangos y gall hyd yn oed newidiadau bach gael effaith fawr ar y ffordd y mae pobl yn rhyngweithio ag amgylchedd ac yn ei brofi, ac y gall pob sefydliad geisio gwella eu hamgylcheddau ffisegol waeth beth fo'r cyfyngiadau cyllidebol a chyfyngiadau eraill. Mae'n pwysleisio bod angen cynllunio, dylunio a gweithredu'n ofalus i greu diogelwch a hyrwyddo iachâd a llesiant i'r rhai sy'n profi'r amgylchedd. Mae hefyd yn ceisio, cyn belled ag y bo modd, osgoi achosi ail drawma i bobl sy'n defnyddio'r lleoliad.
Mae’r adroddiad yn archwilio’r hyfforddiant sydd ar gael yn ymwneud â thrawma ac anghenion ymarferwyr Saesneg i Siaradwyr Ieithoedd Eraill (ESOL) yng Nghymru. Daw dysgwyr ESOL o gefndiroedd amrywiol, gan gynnwys ffoaduriaid a cheiswyr lloches a brofodd drawma cymhleth. Mae’n hanfodol bod darparwyr ESOL yn derbyn hyfforddiant i gynnig cefnogaeth gwerthfawr i’r dysgwyr hynny. Mae'r adroddiad yn cyflwyno canfyddiadau o gyfweliadau gydag ymarferwyr ESOL ledled Cymru, gan archwilio eu profiadau o hyfforddiant a nodi anghenion hyfforddi ychwanegol. Bydd argymhellion yr adroddiad yn canolbwyntio ar gynyddu’r ddarpariaeth hyfforddiant sy'n seiliedig ar drawma yng Nghymru. Mae’r adroddiad wedi’i chynllunio ar gyfer ymarferwyr ESOL a llunwyr polisi sydd â diddordeb mewn dulliau addysgu sy’n seiliedig ar drawma.
Cafodd yr adnodd pwysig hwn ei gyd-gynhyrchu gyda dau o’n sefydliadau partner trydydd sector, mae gan Cymorth Cymru a Platfform ill dau arbenigedd a phrofiad helaeth o hyrwyddo dulliau seicolegol-wybodus, gan gynnwys arfer myfyriol, mewn tai a digartrefedd, ac iechyd meddwl a llesiant mewn ffordd berthynol sy’n seiliedig ar drawma. Mae’r Pecyn Dechrau Arni yn dod â gwybodaeth, doethineb a chyngor ymarferol ynghyd, wedi’u profi gyda phobl a sefydliadau ledled Cymru a thrwy’r Gofod TrACE.
Mae’r Pecyn Dechrau Arni gydag Ymarfer Myfyriol hwn wedi’i gynllunio i fod yn fan cychwyn ymarferol ar gyfer y sgyrsiau cymhleth hyn ac i gefnogi’r gwaith o ddatblygu diwylliant myfyriol a dysgu o fewn eich tîm, eich sefydliad neu i chi’ch hun. Nod y pecyn hwn yw helpu pawb sy'n ymwneud â bod yn ystyriol o TrACE i gymryd camau i gynnwys ymarfer myfyriol yn eu gwaith o ddydd i ddydd. Drwy wneud hynny, bydd y sefydliad yn elwa ar ddiwylliant dysgu cryf, sydd wedi’i wreiddio mewn gwelliant parhaus sy’n cynnwys yr hyn sydd wedi’i wneud, sut y cafodd ei wneud a sut roedd hynny’n teimlo i’r bobl dan sylw fel y gellir ymgorffori arferion da ymhellach a nodi meysydd i’w hadolygu a’u datblygu ymhellach.
